6.3.1 CREATE DOMAIN

CREATE DOMAIN [şema.]ad [AS] <tip>
  [CHARACTER SET <cs>] [COLLATE <coll>]
  [DEFAULT <ifade> | = <ifade>]
  [[CONSTRAINT <ad>] NOT NULL] [[CONSTRAINT <ad>] CHECK ( <ifade> )]
  [ATTRIBUTES ( ad = <sabit> [, …] )]

CHECK içinde değeri temsil eden sözde sütun VALUE'dur. NOT NULL ve CHECK herhangi bir sırada, her biri bir kez yazılır.

<tip> önceden tanımlı bir tip ya da bir sıralı (enum) tip olmalıdır (SQL:2011 4.15) — başka bir alan (domain), bir tablo veya bir kullanıcı tipi olamaz; yanlış türde bir ad, türünü söyleyen bir derleme hatası alır.

6.3.2 CREATE TYPE ve CREATE PACKAGE

CREATE TYPE [şema.]ad
  [DYNAMIC] [[NOT] FINAL] [[NOT] INSTANTIABLE] [INHERIT FROM <tip>]
  [AS <gövde> END]

CREATE [OR ALTER | OR REPLACE] PACKAGE [şema.]ad [INHERIT FROM <paket>] AS <gövde> END
ALTER PACKAGE [şema.]ad [INHERIT FROM <paket>] AS <gövde> END
ALTER PACKAGE [şema.]ad RENAME TO <yeni ad>

Paketin başlığı ve gövdesi tek deyim olduğu için ALTER PACKAGE … AS ve var olan adla CREATE OR ALTER PACKAGE paketi yeniden tanımlar: paketin ve aynı adlı (aynı parametre sayılı) üyelerin kimliği, hakları ve öznitelikleri korunur, yeni tanımda olmayan üye düşer, yeni üye eklenir. Üyeye bağlı çağıranlar deyim anında yeniden derlenir. Derlenemeyen yeniden tanım eski paketi yerinde bırakır; ROLLBACK eski paketi ve bağımlılarını geri getirir (görünüm ve yordam yeniden tanımlarında da).

Gövde atlanırsa ileri bildirim olur. Gövde üyeleri: PRIVATE|PROTECTED|PUBLIC ve OVERRIDE, STATIC değiştiricileri; PRAGMA VISIBILITY {PRIVATE|PROTECTED|PUBLIC} ile varsayılan görünürlük; iç içe TYPE, ENUM, OPERATOR, EXCEPTION, DIRECTORY; [AGGREGATE] FUNCTION ve PROCEDURE; CONST <ad> <tip> = <ifade>; üye değişkenler; ve tip adıyla aynı adı taşıyan kurucular. Paket üyeleri statiktir. INHERIT FROM ile alt tip, taban tipin özniteliklerini ve metodlarını alır (öznitelikler alt tipin örneğinde aynı sırada yer alır; alt tipin metodu miras alınan özniteliği okur/yazar); gövdesiz bildirilen metod soyuttur — bütün soyut metodları OVERRIDE eden alt tip kurulabilir, etmeyen tip ve soyut metodlu taban tip kurulamaz.

6.3.3 CREATE FUNCTION / PROCEDURE / SQLMACRO

CREATE [OR ALTER | OR REPLACE] {FUNCTION | PROCEDURE | AGGREGATE FUNCTION | SQLMACRO} [şema.]ad
  [ ( [SKIP NULLS | ALLOW NULLS] [ALLOW USING]
      [IN|OUT|INOUT] <ad>[, <ad2>] <tip> [DEFAULT <ifade> | = <ifade>]
                                        [BY {VALUE|REFERENCE|DESCRIPTOR}]
                                        [ATTRIBUTES ( ad = <sabit> [, …] )]
      [, …]
      [PARAMS <ad> ARRAY OF <tip>] ) ]
  [RETURNS <tip> | RETURNS SAME AS PARAMETER <n>]        -- fonksiyon
  [RETURNS ( <sütun> <tip> [, …] )]                      -- sonuç kümesi döndüren yordam
  [ATTRIBUTES ( ad = <sabit> [, …] )]                     -- yordam/işlev öznitelikleri
  [SQL SECURITY {DEFINER | INVOKER}]
  [SET SEARCH_PATH {= | TO} <şema> [, …]]
AS
  <bildirimler>
BEGIN
  <gövde>
END

Bir parametreye varsayılan verildiyse ondan sonraki bütün parametrelerin de varsayılanı olmalıdır. PARAMS değişken sayıda argüman içindir ve tipi bir ARRAY olmalıdır. RETURNS ( … ) biçimi SUSPEND kullanımını açar. SKIP NULLS yalnız yordamda, ALLOW NULLS yalnız işlevde yazılır.

6.3.4 CREATE METACOMMAND ve \ komutları

CREATE [OR ALTER] METACOMMAND [şema.]ad [ ( <param> <tip> [= <öndeğer>] [, …] ) ]
  [RETURNS string]
  [ATTRIBUTES ( ad = <sabit> [, …] )]
  [DESCRIPTION '<açıklama>']
  [CLIENT]
AS
BEGIN
  … RETURN '<sql metni>';
END

\ad [arg …]                       -- satır başında çağrı
ALTER METACOMMAND ad … AS … END       -- yeniden tanım (kimlik korunur)
DROP METACOMMAND ad

Meta-komut bir SQLMACRO'dur: gövdesi PSQL'dir ve RETURN ettiği metin çağrının yerinde SQL olarak çalışır (bir SELECT sonuç kümesi olarak gelir, bir DDL yürütülür, birden çok deyim yazılabilir). RETURNS yazılmazsa string'dir. Çağrı satır başında \ad ile yapılır (psql'in \d'si gibi): argümanlar boşlukla ayrılır, '…' ya da "…" içindeki argüman boşluk taşır (aynı tırnak ikilenerek kaçılır), sayısal ve boolean parametreye tırnaksız yazılan sayı / true / false olduğu gibi geçer, öbür argümanlar dizgidir; eksik argüman parametrenin öndeğerini alır, fazlası hata. Sondaki ; ve -- yorumu argümana girmez. Meta-komut yalnız \ad ile çağrılır; ad(…) yazımı onu açmaz (bir tablo ya da kolon dt, c, l adını taşıyabilir). Meta-komutlar ifade içinde ad çözümüne girmez: select x d … order by d yazımındaki d takma adı \d komutundan etkilenmez.

CLIENT ile bildirilen komut gövdesizdir: onu istemci programı (msql, yönetim arayüzünün SQL sayfası) ele alır, motor \ad çağrısını "CLIENT meta command" hatasıyla reddeder. Katalogda durmasının nedeni \help listesinin tek yerden gelmesidir. Katalog türü METACOMMAND'dır (ivd$type); DROP METACOMMAND yalnız meta-komutları görür, DROP FUNCTION onları da düşürebilir; aynı adla ikinci bir meta-komut ya da SQLMACRO (aşırı yükleme) reddedilir, CREATE OR ALTER aynı imzayla yeniden tanımlar. Kullanıcı kendi şemasında ekler; arama yolu ile çözülür; seviye paketiyle taşınır.

Yerleşikler (SYS, start33metacommands.sql): \help [ad parçası] ( kayıtlı komutlar: şema, ad, parametreler, açıklama), \d [tablo|görünüm] (adsız: kullanıcı tablo ve görünümleri; adlı: kolonları), \dt / \dv / \df / \dp [ad parçası] (tablolar, görünümler, işlevler, yordamlar), \dn (şemalar), \l (MASTER'daki kayıtlı veritabanları). İstemci komutları (CLIENT): \timing, \x, \o, \i, \c, \e, \q, \f, \h. /ivedi oturumunun metaCommands isteği aynı listeyi istemciye verir (ad, şema, açıklama, CLIENT bayrağı, parametreler). Sınama modülü: sqltest/pcm/test04-metacommand.sql.

6.3.5 CREATE TRIGGER

CREATE [OR ALTER | OR REPLACE] TRIGGER [şema.]ad
  { FOR <ilişki> [ACTIVE|INACTIVE] | [ACTIVE|INACTIVE] ON <ilişki> }
  { INSTEAD OF <olaylar> | {BEFORE|AFTER} [OR {BEFORE|AFTER}] <olaylar> }
  [POSITION <n>]
  [FOR EACH {ROW | STATEMENT}]
  [REFERENCING {OLD|NEW|PARENT} AS <takma ad> …]
AS … END

<olaylar>: INSERT, UPDATE, DELETE — en az biri zorunlu, OR ile herhangi bir birleşimi ve sırası serbest.

Veritabanı olayı biçimi:

CREATE TRIGGER ad [ACTIVE|INACTIVE]
  ON {CONNECT | DISCONNECT | TRANSACTION {START|COMMIT|ROLLBACK}}
  [POSITION <n>]
AS … END

6.3.6 CREATE COLLATION

CREATE COLLATION [şema.]ad
  FOR <karakter kümesi>
  [FROM <taban harmanlama>]
  [NO PAD | PAD SPACE]
  [CASE SENSITIVE | CASE INSENSITIVE]
  [ACCENT SENSITIVE | ACCENT INSENSITIVE]
  ['<öznitelikler>']

Bir harmanlama katalog nesnesidir: COLLATE <ad> yazan her kolon, karşılaştırma ve ORDER BY onu kullanır. Öndeğerler standardınkidir: NO PAD, CASE SENSITIVE, ACCENT SENSITIVE. Öznitelik dizgesi Firebird'ün yazımıdır ve içinden LOCALE=<yerel ayar> okunur — sıralama o yerel ayarın ICU kuralıyla yapılır.

create collation tr_ci for utf8 from unicode case insensitive 'LOCALE=tr';
create table m (ad varchar(50) collate tr_ci);
select * from m where ad = 'iğne';   --> 'IĞNE' de eşleşir, 'IGNE' eşleşmez

ALTER COLLATION yalnız RENAME TO ve SET ATTRIBUTES alır; tanımın kendisi değiştirilemez — değiştirmek DROP + CREATE demektir. COMMENT ON COLLATION yazılabilir.

CREATE COLLATION "TR_CI" (provider = icu, locale = 'tr-u-ks-level2', deterministic = false)

create collation tr_ci for utf8 from unicode case insensitive 'LOCALE=tr';
create domain ftAD_CI as varchar(50) collate tr_ci;
create table m (ad ftAD_CI);   --> ad kolonu tr_ci ile sıralanır

6.3.7 CREATE SEQUENCE

CREATE SEQUENCE [şema.]ad
  [INCREMENT [BY] n] [START [WITH] n] [MINVALUE n] [MAXVALUE n]
  [CYCLE] [CACHE n]
  [NO {MINVALUE|MAXVALUE|CACHE|CYCLE}]
  [NOMINVALUE | NOMAXVALUE | NOCACHE | NOCYCLE]

Öznitelikler herhangi bir sırada, her biri bir kez yazılır. INCREMENT sıfır olamaz ve MINVALUE < MAXVALUE olmalıdır.

6.3.8 CREATE INDEX

CREATE [UNIQUE] [ASCENDING|DESCENDING] INDEX ad
  ON <tablo> { ( <ifade> [ASC|DESC] [, …] ) | COMPUTED [BY] ( <ifade> ) }
  [WHERE <koşul>]
  [ATTRIBUTES ( ad = <sabit> [, …] )]

Anahtarlar tam birer ifadedir, yani işlevsel indeks yazılabilir; Firebird'ün COMPUTED [BY] (<ifade>) yazımı tek ifadeli anahtarın aynısıdır. USING <yöntem>, INCLUDE ve CONCURRENTLY yoktur. SQL standardında CREATE INDEX tanımlı değildir; yazım Firebird'ünkini izler.

Koşullu indeks (WHERE <koşul>, Firebird 5 / PostgreSQL / sqlite): indekse yalnız koşulu doğru olan satırlar girer, UNIQUE yalnız onlar arasında denetlenir — create unique index … on uye (eposta) where aktif yalnız etkin üyeler arasında tekillik ister. Koşul CHECK gibi yalnız tablonun kolonlarından ve deterministik ifadelerden kurulur. Depoya WHERE ile gider; bellek motorunda indeks, sorgunun WHERE'i indeksin koşulunu aynen içeriyorsa aramada kullanılır, içermiyorsa yalnız tekilliği korur. ADOPT PostgreSQL'in ifade ve koşullu indekslerini, Firebird ile sqlite'ın koşullu indekslerini depo yürütmeli (EXECUTION STORAGE) veritabanında NATIVE_SQL(...) ile kataloğa alır; IVEDI yürütmeli veritabanında onları atlayıp raporlar.

6.3.9 CREATE VIEW

CREATE [OR ALTER | OR REPLACE] VIEW [şema.]ad [ ( sütun [ATTRIBUTES ( … )] [, …] ) ]
  [ATTRIBUTES ( ad = <sabit> [, …] )]
  AS {SELECT … | WITH …}
  [WITH [CASCADED | LOCAL] CHECK OPTION]

CREATE VIEW [şema.]ad ( sütun <tip> [, …] ) AS NATIVE_SQL( … )   -- gövdesi depo metni

Sütun takma adı sayısı sorgunun sonuç sayısına eşit olmalıdır. Görünüm düzeyi ATTRIBUTES AS'ten önce durur (bkz. ATTRIBUTES).

Güncellenebilir görünüm Firebird'ün kuralıyla belirlenir: FROM'da tek bir tablo ya da tek bir güncellenebilir görünüm vardır; join, DISTINCT, GROUP BY / HAVING, UNION, FIRST / SKIP ve toplama işlevi yoktur. WHERE serbesttir (alt sorgu, işlev çağrısı). Sütun listesi açıkça yazılabilir, SELECT * şart değildir. Görünüm üzerinden yapılan INSERT / UPDATE / DELETE taban tabloya yazar ve görünümün (görünüm üstüne görünümde her ikisinin) koşulunu uygular. İfade ya da sabit sütun (a + 1 AS c, 5 AS k) görünümü salt okunur yapmaz; yalnız o sütun salt okunurdur: ona yazmak "attempted update of read-only column" hatasıdır, DML'in koşulunda okunması serbesttir. Görünümün satır tetikleyicisi varsa DML yalnız tetikleyicileri çalıştırır ve her sütunu (ifade sütunu dahil) yazabilir. Katalogda güncellenemeyen görünüm ve salt okunur sütun IVD$TYPE_FLAGS'te 0x00400000 bitini taşır; sütunda IVD$OBJECT_COLUMNS.IVD$UPDATEABLE 'N''dir.

WITH CHECK OPTION yalnız güncellenebilir görünümde yazılabilir; başka görünümde sözdizimi hatasıdır. Görünüm üzerinden yapılan INSERT ya da UPDATE görünümün koşulu dışına düşen satırı CHECK_OPTION_VIOLATION (SQLSTATE 44000) ile reddeder; görünümde verilmeyen bir sütunun NULL kalması (UNKNOWN) da ihlaldir. CASCADED ve LOCAL sözcükleri kabul edilir ve aynı anlama gelir. Gövdesi NATIVE_SQL olan görünümde sütun listesi her sütunun tipini taşımak zorundadır ve WITH CHECK OPTION yazılamaz (bkz. NATIVE_SQL). WITH READ ONLY ve materyalize etme yoktur.

6.3.10 CREATE DATABASE

CREATE DATABASE {ad | '<veri dosyası>'}
  [LOCATION <v>]
  [STORAGE ENGINE <motor>] [PARAMETERS <v>]
  [USER <v>] [PASSWORD <v>]
  [PAGE_SIZE [=] <n>]
  [DEFAULT CHARACTER SET <cs>] [COLLATION <c>]
  [WITH ADMIN OPTION]
  [EXECUTION IVEDI | STORAGE]

Yan tümceler herhangi bir sırada yazılabilir: STORAGE ENGINE FIREBIRD EXECUTION IVEDI PARAMETERS '…' ile EXECUTION IVEDI STORAGE ENGINE FIREBIRD PARAMETERS '…' aynıdır. Aynı yan tümce iki kez yazılamaz. CREATE DATABASE yalnız olmayan depoyu yaratır.

OPEN DATABASE aynı yan tümceleri alır (EXECUTION dışında: var olan veritabanının kipi kartındadır), ayrıca UPGRADE ve CREATE CATALOG:

OPEN DATABASE ad [<CREATE DATABASE yan tümceleri>] [UPGRADE] [CREATE CATALOG]

CREATE CATALOG kataloğu olmayan var olan depoya katalog tablolarını kurar; aynı adlı sistem nesnelerini ezer; veritabanı kaydedilir ve ALTER DATABASE … UPGRADE bekler (bkz. DROP / CLOSE / OPEN DATABASE).

Depolama motoru adları: MEMORY, EMR, BLACKHOLE, ODBC, FIREBIRD, IOT, SQLITE, POSTGRESQL. Hangilerinin kullanılabilir olduğu derleme seçeneklerine bağlıdır — bkz. “Depolama motorları”.

Çalışma kipi (EXECUTION) veritabanının tetikleyicilerini ve tablo CHECK kısıtlarını kimin çalıştırdığını söyler:

Kip veritabanının kartında (ivd$database.ivd$execution) durur ve IVD$V_DATABASE.EXECUTION ile okunur; kartta değer yoksa deponun öndeğeri geçerlidir. OPEN DATABASE kipi karttan alır; değiştirmek için ALTER DATABASE <db> SET EXECUTION IVEDI | STORAGE kullanılır (değer COMMIT'te yazılır).

6.3.11 Kalanlar, kısaca

SELECT CAST(sev AS VARCHAR(20)) FROM t;        -- 'WARNING' (üye adı)
SELECT CAST(sev AS INTEGER)     FROM t;        -- 2 (üyenin sırası)
SELECT * FROM t WHERE sev = CAST('Warning' AS sev);
INSERT INTO t (sev) VALUES (CAST(2 AS sev));